خلاصه خبر
داده‌های رادار کلادفلر از یک اختلال اینترنت ایران در حجم ترافیک کشور خبر می‌دهند. بر اساس گزارش پیوست، از ساعت ۷:۱۵ صبح یکشنبه ۱۲ مهر، ترافیک اینترنت ایران نسبت به الگوی روزهای قبل افتی غیرعادی داشته و این ناهنجاری در آخرین داده‌های بررسی‌شده نیز ادامه‌دار بوده است. با این حال، داده‌ها به‌تنهایی مشخص نمی‌کنند که علت این وضعیت محدودیت عمدی، نقص فنی، اختلال در ارتباطات بین‌المللی یا عامل دیگری است.
این گزارش با یک نکته مهم همراه است: افت ترافیک را نباید بدون دادهٔ تکمیلی به درصد کاربران قطع‌شده یا میزان کاهش کل اینترنت تبدیل کرد. آنچه فعلاً با اطمینان می‌توان گفت، ثبت یک تغییر بزرگ و غیرمعمول در حجم ترافیک ایران است.
برای ارزیابی دقیق اختلال اینترنت ایران، باید زمان آغاز، دامنهٔ جغرافیایی، نوع سرویس‌های درگیر و مسیرهای ارتباطی هم‌زمان ثبت و مقایسه شوند.
نشانه‌های اصلی اختلال اینترنت ایران
نخستین نشانه، کاهش قابل‌توجه حجم درخواست‌های HTTP و داده‌های جریان ترافیک شبکه یا NetFlow است. نمودارهای کلادفلر نشان می‌دهند ترافیک از سطح معمول روزهای قبل فاصله گرفته، اما همهٔ شاخص‌های کیفیت اتصال به‌طور هم‌زمان بدتر نشده‌اند. به همین دلیل، تعبیر دقیق‌تر این است که با یک اختلال اینترنت ایران در سطح حجم و دسترسی ترافیک روبه‌رو هستیم، نه الزاماً افت یکسان کیفیت برای تمام اتصال‌های باقی‌مانده.
ترکیب پروتکل‌ها نیز تغییر کرده است. سهم HTTP/۱.x در ترافیک انسانی طی ۲۴ ساعت منتهی به صبح دوشنبه حدود ۱۵.۲ درصد بوده، در حالی که در بازه مشابه هفته قبل ۵.۳ درصد ثبت شده بود. سهم HTTP/۲ نیز از حدود ۹۴.۷ درصد به ۸۴.۷ درصد رسیده است. این اعداد نشان می‌دهند ترکیب ترافیک باقی‌مانده عوض شده، اما به‌تنهایی علت اختلال را تعیین نمی‌کنند.
آیا QUIC یا HTTP/۳ مسدود شده است؟
برخلاف برخی برداشت‌های اولیه، داده‌های ارائه‌شده در گزارش پیوست فرضیهٔ مسدودشدن QUIC را تأیید نمی‌کنند. سهم HTTP/۳ در بازه مشابه هفته قبل حدود ۰.۰۷ درصد و در دوره اخیر حدود ۰.۱۷ درصد بوده است. سهم TLS مبتنی بر QUIC نیز تقریباً همین الگو را نشان می‌دهد. بنابراین نمی‌توان اختلال اینترنت ایران را صرفاً به حذف یا مسدودشدن QUIC نسبت داد.
این نکته اهمیت دارد، چون یک تغییر در حجم کل ترافیک با یک اختلال اختصاصی در یک پروتکل تفاوت دارد. برای تشخیص علت، باید داده‌های اپراتورها، مسیرهای بین‌المللی، کیفیت اتصال، رخدادهای BGP و وضعیت سرویس‌های مختلف در کنار هم بررسی شوند.
افزایش سهم IPv6 در ترافیک باقی‌مانده
یکی دیگر از تغییرهای قابل‌توجه، افزایش سهم IPv6 است. سهم IPv6 از درخواست‌های انسانی در بازه مشابه هفته قبل حدود ۴.۳ درصد بود، اما در ۲۴ ساعت اخیر به حدود ۱۵ درصد رسیده است. در مقابل، سهم IPv4 از حدود ۹۵.۷ درصد به ۸۵ درصد کاهش یافته است.
این افزایش به معنی بیشترشدن حجم واقعی IPv6 نیست. وقتی حجم کل ترافیک افت می‌کند، ممکن است یک بخش کمتر از بخش دیگر کاهش یافته باشد و در نتیجه سهم نسبی آن بالا برود. پس این داده فقط نشان می‌دهد IPv6 در ترکیب ترافیک انسانی باقی‌مانده سهم بیشتری پیدا کرده است.
در نتیجه، افزایش سهم IPv6 به‌تنهایی نه نشانهٔ رفع اختلال اینترنت ایران است و نه مدرکی برای تعیین علت آن؛ این فقط یکی از تغییرهای ترکیبی در ترافیک باقی‌مانده است.
وضعیت کیفیت اتصال و مسیریابی
بررسی شاخص‌های کیفیت تصویر یکدستی از بدترشدن همهٔ اتصال‌ها ارائه نمی‌دهد. میانگین میانهٔ تأخیر در ۲۴ ساعت اخیر حدود ۱۳۴ میلی‌ثانیه و در بازه مشابه هفته قبل حدود ۱۳۸ میلی‌ثانیه بوده است. میانهٔ پهنای باند نیز از حدود ۴.۶۵ به ۴.۷۷ مگابیت‌برثانیه رسیده، در حالی که زمان پاسخ DNS از حدود ۱۴۵.۵ به ۱۴۹.۱ میلی‌ثانیه افزایش یافته است.
در داده‌های TCP هم سهم ریست یا timeout پس از برقراری اولیه اتصال در دوره اخیر حدود ۹.۷ درصد بوده، در حالی که در بازه مشابه هفته قبل حدود ۱۲.۶ درصد ثبت شده است. این اعداد نشان می‌دهند مسئلهٔ اصلی، افت حجم ترافیک است و نمی‌توان آن را ساده‌سازی کرد و گفت همهٔ اتصال‌های باقی‌مانده کیفیت بدتری پیدا کرده‌اند.
داده‌های BGP نیز نشان می‌دهند فضای IPv4 و IPv6 اعلام‌شده از ایران تغییر گسترده‌ای نکرده و شبکه‌های ایران به‌طور کامل از جدول مسیریابی جهانی ناپدید نشده‌اند. یک رخداد BGP hijack در ۴ اکتبر ثبت شده، اما تنها دو prefix را درگیر کرده و چند ساعت بعد از آغاز ناهنجاری رخ داده است؛ بنابراین فعلاً شواهد کافی برای نسبت‌دادن اختلال به آن وجود ندارد.
بنابراین در گزارش اختلال اینترنت ایران باید میان «آنچه کلادفلر اندازه‌گیری کرده» و «علتی که هنوز نیازمند بررسی مستقل است» تفاوت گذاشت.
جمع‌بندی و راهنمای برداشت از خبر
در آخرین نقاط داده، بخشی از ترافیک از پایین‌ترین سطح خود فاصله گرفته، اما کلادفلر هنوز پایان ناهنجاری را اعلام نکرده است. جمع‌بندی فعلی این است که یک اختلال اینترنت ایران در حجم ترافیک رخ داده، اما داده‌های موجود علت را مشخص نمی‌کنند. نسبت‌دادن قطعی ماجرا به محدودیت عمدی، مشکل فنی یا قطع ارتباطات بین‌المللی بدون شواهد مستقل، دقیق نیست.
برای دنبال‌کردن خبرهای فناوری و زیرساخت، گزارش‌های فناوری تکتاز مگ را ببینید. منبع این گزارش، گزارش پیوست درباره داده‌های کلادفلر است؛ اعداد و نتیجه‌گیری‌ها در انتشار تکتاز مگ با حفظ احتیاط و تفکیک داده از تحلیل بازنویسی شده‌اند.
